در راستای افزایش شناخت و معرفت نسبت به وظیفه امام شناسی، جنبه الهی بودن انتخاب امام یا همان “نص و نصب” را مورد بررسی قرار می دهیم.
آیات قرآن در مورد نص و نصب
سنگ بنای امامت در مکتب اهل بیت علیهم السلام «نص و نصب» الهی است.
به این معنا که تنها و تنها این خداوند متعال است که می تواند شخص امام را به مقام امامت برگزیند.
🔷🔹بعضی از آیات قرآن کریم را در این زمینه مطرح می کنیم؛
🔹خدای متعال در آیه ۶۸ سوره قصص می فرماید：
“و ربّك يخلقُ ما يشاءُ و يختارُ ما كان لهمُ الخيرة”
و این خدای توست که خلق کرده و انتخاب می کند (برمی گزیند) و سایرین حق انتخاب ندارند.
🔹این آیه شریفه که روایات متعددی از اهل بیت علیهم السلام در تفسیر آن وارد شده، تصریح دارد که برگزیدن حجج الهی تنها و تنها بدست خدای متعال بوده و دیگران حق دخالت در این موضوع را ندارند.
🔷🔹حضرت امام رضا علیه السلام نیز با استفاده از این آیه شریفه، بر انتخابی نبودن مقام امامت از جانب مردم صحه گذاشتند. (کافی شریف، مرحوم کلینی، کتاب الحجه، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته)
🔷🔹همچنین خدای متعال در آیه ۱۳۰ سوره بقره در مورد برگزیده شدن حضرت ابراهیم علیه السلام از واژه “اصطفیناه” استفاده می نماید و با این کار تاکیدی مجدد بر روش خود در “نص و نصب” حجت های خویش می نماید.
🔷🔹طبق توضیحی که در مقدمه داده شد، واژه های “اصطفاء” و “اجتباء” در مورد برگزیدن افراد از سوی خدای متعال استفاده می شود. با این توضیحات روشن است که شخصی که از جانب خدا برگزیده نشده، شایستگی مقام امامت را ندارد. روشن شدن این نکات ما را از فروغلطیدن در گمراهی و تبعیت از افرادی که ادعاهای دروغین دارند محافظت می کند.
🔹خدای متعال در آیه ششم سوره حضرت یوسف علیه السلام به این پیامبر گرامی خویش می فرماید：”و کذلک یجتبیک ربک…” اینگونه بود که پروردگارت تو را برگزید… .
🔹همچنین در مورد برگزیدن حضرت نوح و حضرت آدم علیهماالسلام و همچنین برگزیده شدن خاندان ابراهیم و خاندان عمران علیهماالسلام می فرماید：”إن الله اصطفی آدم و نوحا و آل ابراهیم و آل عمران علی العالمین” (آل عمران/۳۳)
🔹نمونه ای دیگر؛ در سوره انعام (آیات ۸۳ – ۸۷) قرآن کریم پس از نام بردن از هجده پیامبر و حجت الهی می فرماید：”و من آبائهم و ذریاتهم و اخوانهم و اجتبیناهم…” و از پدران و فرزندان و برادران این انبیاء افرادی را برگزیدیم.
🔹مورد اخیر نشان می دهد که خدای متعال حجج خویش را از خاندان های مرتبط با یکدیگر برمی گزیده و اشکال برخی روشنفکران بر وراثتی بودن امامت در شیعه، صحیح نیست. چرا که به روشنی ، این اعتقاد شیعه مانند سایر اعتقاداتش ریشه در قرآن کریم دارد.
در راستای افزایش شناخت و معرفت نسبت به وظیفه امام شناسی، جنبه الهی بودن انتخاب امام یا همان “نص و نصب” را با آیات و روایات مورد بررسی قرار می دهیم.
روایات در مورد نص و نصب
🔷🔹حضرت امام رضا صلوات الله علیه هنگامی که شنیدند عده ای در مسجد مرو در مورد امر امامت سخن می گویند بیان مفصلی در معرفی مقام امام و امامت ایراد نمودند. از جمله فرمودند：
🔹ان الامامة أجلُّ قدراً و أعظمُ شأناً … من أن يبلغها الناس بعقولهم… أو يقيموا اماماً باختيارهم…
🔹امر و مقام امامت بسی والاتر و بزرگتر و گسترده تر و دست نیافتنی تر است از اینکه مردم با عقل خویش به آن برسند و یا با آراء و نظرات شان به آن نائل گردند یا این که به اختیار خودشان امامی برگزینند!
🔹(کافی شریف؛ مرحوم کلینی؛ کتاب الحجه؛ ج ۱ ص ۱۹۹؛ باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته)
🔷🔹این فرمایش حضرت به روشنی عدم دسترسی انسان ها به فهم کنه معنای امامت و مقام امام را نشان می دهد و نیاز به “نص و نصب” و علت الهی بودن انتخاب امام را به وضوح بیان می دارد.
🔷🔹اینک نمونه ای دیگر از روایات برای روشن شدن سنت الهیِ “نصب” حجت؛
🔷🔹حضرت امام صادق صلوات الله علیه می فرمایند：
“أترون أن هذا الامر فی الامامة الی الرجل منا یضعه حیث یشاء و الله انه لعهد من الله نزل علی رسول الله صلی الله علیه و آله الی رجال مسمّین رجل فرجل حتی تنتهی الی صاحبها”
🔷🔹آیا گمان می کنید که امر تعیین جانشین در امامت به عهده امامان است!؟ به خدا قسم امر تعیین امام عهدی از جانب خدای متعال است که بر رسولش نازل نموده و در مورد افرادی است که فرد فرد ایشان نام برده شده اند تا نوبت به امام هر زمان برسد.
🔷 کتاب غیب نعمانی ص ۵۱
🔷🔹این فرمایش حضرت به خوبی روشن می کند که امامان دوازده گانه پیشاپیش توسط خدای متعال مشخص شده و این تعداد قابل کاهش یا افزایش نخواهد بود.
🔷🔹حضرت امام صادق علیه السلام به یکی از یاران خود نکته بسیار پراهمیتی را گوشزد نموده و فرمودند：
آیا نمىبينى که خدا می فرمايد: «محال است شما بتوانید درختان بهشت را برویانید.» (نمل: ۶۰).
🔶🔸«يعنى حق نداريد از پیش خود امامى انتخاب كنيد و به ميل و اراده خود او را صاحب حق بناميد»
🔷🔹سپس امام علیه السلام اضافه كرد: سه گروه اند كه در روز قيامت، خدای متعال (از سر خشم) با آنان سخن نگويد، به آنها (به ديده رحمت) ننگرد، (از آلودگى گناه) پاكشان نسازد و عذابى دردناك خواهند داشت:
🔷1️⃣ آن كه درختى بنشاند كه خدا ننشانده، يعنى كسى را به امامت نصب كند كه خدا نكرده.
🔷2️⃣ آن كه امامى را كه خدا نصب كرده انكار كند.
🔷3️⃣ و كسى كه پندارد آن دو گروه (قبلی) بهرهاى از اسلام دارند.
🔶🔸خداوند فرموده: «پروردگار تو هر چه خواهد بيافريند، و انتخاب كند، و اختيار بدست ديگران نيست.» (قصص ۶۸).
