🔹ویژگی های معرفت به امام زمان علیه السلام
۱- صحت معرفت
۲- تسلیم
۳- محبت
۴- ذکر و یاد
۵- علم
۶- انتظار
۷- دعاء
٨- نصرت و یاری
۹- احساس حضور
۱- صحت معرفت
اولین ویژگی معرفتی که می تواند انسان را در دوران غیبت امام زمان علیه السلام از انحراف نجات بخشد٬ صحت و درستی معرفت است.
امام زین العابدین علیه السلام می فرمایند:
«غیبت حضرت مهدی علیه السلام به طول می انجامد تا جائی که اکثر معتقدین به آن حضرت، از اعتقاد به او دست بر می دارند. در آن زمان تنها کسی که یقینش محکم و ایمانش صحیح بوده و پذیرش حکم ما برایش سخت نباشد٬ ثابت قدم می ماند»
… فَيَطُولُ أَمَدُهَا حَتَّى يَرْجِعَ عَنْ هَذَا اَلْأَمْرِ أَكْثَرُ مَنْ يَقُولُ بِهِ فَلاَ يَثْبُتُ عَلَيْهِ إِلاَّ مَنْ قَوِيَ يَقِينُهُ وَ صَحَّتْ مَعْرِفَتُهُ وَ لَمْ يَجِدْ فِي نَفْسِهِ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْنَا وَ سَلَّمَ لَنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ.
در روایتی دیگر امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«المعرفة هی الدرایة للروایة»
معرفت همان فهم و شناخت صحیح روایات است.
لذا فهم احادیث میزانی برای تشخیص معرفت صحیح در هر بابی است.
در فرمایشات امام باقر علیه السلام هست که حضرت می فرمایند:
کل ما لم یخرج من هذا البیت فهو باطل
هر آنچه از این خانه (بیت وحی) نیامده باشد باطل و ناصواب است
بنابراین بالاترین درجه ایمان آن است که انسان خود را ملتزم نماید که جز از اهلبیت علیهم السلام سخن و عقیده ای را از کسی نگیرد.
شرط احتیاط٬ اجتناب از مواردی است که انتساب آن به منبع وحی مورد اعتماد نیست.
ویژگی های معرفت به امام زمان علیه السلام
۲- تسلیم
معرفت امام علیه السلام جز با تسلیم بدست نمی آید
امام صادق علیه السلام می فرمایند:
شما صالح نخواهید شد تا زمانی که معرفت بدست آوردید و معرفت بدست نخواهید آورد تا زمانی که تصدیق و اعتراف داشته باشید و تصدیق نخواهید داشت تا زمانی که تسلیم باشید
پس تصدیق شرط معرفت است و تسلیم هم شرط تصدیق است.
زیرا عمل صالح باید مبتنی بر معرفت صحیح قلبی باشد و آن هم جز با تسلیم بدست نمی آید
امام صادق علیه السلام می فرمایند:
پایین ترین حد معرفت امام علیه السلام این است که او همتای پیامبر است (مگر در نبوت) و وارث آن حضرت است و اینکه اطاعت از امام اطاعت از خدا و رسول است و اینکه باید در هر کاری تسلیم امام علیه السلام بود و نظر امام را تبعیت نمود.
امروز نیز معرفت به احادیث اهل بیت علیهم و تسلیم نسبت به آن ها یکی از نشانه های تسلیم نسبت به امام زمان علیه السلام می باشد.
۳- محبت
تسلیم شرط محبت و محبت لازمه ایمان است.
یکی از آثار تسلیم در انسان٬ پیدا شدن حالت «محبت» نسبت به اهلبیت علیهم السلام است.
امام صادق علیه السلام می فرماید:
لِكُلِّ شَيْءٍ أَسَاسٌ وَ أَسَاسُ اَلْإِسْلاَمِ حُبُّنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ.
هر چیزی پایه و اساسی دارد و اساس اسلام محبت ما اهل بیت است.
به همین جهت در روایات، محبت اهلبیت علیهم السلام بالاترین عبادت معرفی شده است؛
امام صادق علیه السلام می فرماید:
حُبُّنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ أَفْضَلُ عِبَادَةٍ
محبت ما اهل بیت برترینِ عبادات است.
در فرمایشی از پیامبر خدا آمده است که هر که دوست دارد خدا را در حالی ملاقات کند که ایمانش کامل باشد پس ولایت حضرت حجت منتَظَر را بپذیرد
َّوَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَلْقَى اَللَّهَ وَ قَدْ كَمُلَ إِيمَانُهُ وَ حَسُنَ إِسْلاَمُهُ فَلْيَتَوَلَّ اَلْحُجَّةَ صَاحِبَ اَلزَّمَانِ اَلْمُنْتَظَرَ.
سپس فرمود:
أئمه از اولاد من چراغ های دوران تاریکی اند، هر که ایشان را دوست بدارد و ولایت شان را بپذیرد من بهشت را برایش ضمانت می کنم.
البته این محبت هم نصیب هر کسی نمی شود،
امام باقر علیه السلام می فرماید:
هیچ بنده ای تا خدا قلبش را پاک نکند ما را دوست نخواهد داشت
و تا تسلیم ما نشود خدا قلبش را پاک نمی کند.
خدای متعال ما را در زمره محبان حقیقی امام زمان علیه السلام قرار دهد.
۴- ذکر و یاد
پیوسته به یاد امام علیه السلام بودن و یاد کردن از ایشان
از دیگر آثار و نشانه های معرفت امام علیه السلام یاد کردن از ایشان به مناسبت های مختلف و حتی به صورت دائمی و همیشگی است.
انسان وقتی کسی را دوست بدارد٬ به اندازه محبتش به او٬ از یاد او غافل نمی شود، چون پیوند قلبی اش با محبوب به اندازه ای قوی است که نمی تواند او را فراموش نماید؛
مَنْ أَحَبَّ شَيْئاً لَهِجَ بِذِكْرِهِ.
امام کاظم علیه السلام راجع به امام زمان علیه السلام در دوران غیبت می فرماید:
يَغِيبُ عَنْ أَبْصَارِ اَلنَّاسِ شَخْصُهُ وَ لاَ يَغِيبُ عَنْ قُلُوبِ اَلْمُؤْمِنِينَ ذِكْرُهُ
شخص او از دیدگان مردم غائب می شود، اما ذکر و یاد او از دلهای اهل ایمان غائب نمی شود.
به همین جهت است که اهلبیت علیهم السلام به ما تعلیم داده اند تا در دوره غیبت که عموم افراد از ذکر و یاد ولی حی دوران و امام غریب زمان غافل می شوند، پیوسته از خداوند متعال بخواهیم:
«…و لا تُنسِنا ذِکرَه»
خدایا ما را از فراموش کردن ذکر و یاد او حفظ فرما
هم باید به یاد او باشیم که این یک عمل و فعل قلبی است
و هم از او یاد کنیم که این یک عمل و فعل جوارحی و خارجی است.
شایسته و بایسته این است که انسان موجبات ذکر و یاد مستمر پدر مهربان شیعه را برای خود و دیگران فراهم سازد، همان آقایی که فرمود: من هیچگاه از ذکر و یاد شما شیعیان غافل نمی شوم.
در هر لحظه از شبانه روز به یاد او باشیم، با او گفتگو کنیم، از او یاد کنیم، از خدا بخواهیم یادش را از دل ما نفراموشاند، با او زندگی کنیم، برای رهایی اش دعا کنیم.
۵- علم
یاد گرفتن و یاد دادن علوم اهلبیت علیهم السلام
یکی از مهمترین لوازم و آثار معرفت امام علیه السلام خصوصا در زمان غیبت ایشان٬ یادگیری و یاددادن علوم اهلبیت علیهم السلام است.
امام رضا علیه السلام می فرماید:
رحم الله عبدا احیا امرنا
خدا رحمت کند بنده ای را که امر ما را احیاء می کند.
راوی از امام علیه السلام سوال می کند که چگونه امر شما را زنده بدارد؟
حضرت پاسخ داد:
یتعلم علومنا و یعلمها الناس فان الناس لو علموا محاسن کلامنا لاتبعونا
علوم ما را بیاموزد و به مردم یاد دهد زیرا مردم وقتی خوبی های کلام ما را بدانند از ما پیروی می کنند.
در این روایت تاکید بر کسب و ارائه علوم اهلبیت علیهم السلام است که راه آن مراجعه و بیان احادیث خود آنهاست.
در روایتی دیگر امام هادی علیه السلام وضعیت شیعیان در دوران غیبت را ترسیم کرده و می فرماید:
اگر در دوران غیبت علمایی نباشند که مردم را به سوی امام زمان علیه السلام دعوت کرده و ضعفای شیعه را از دام شیطان و دشمنان ما نجات می دهند٬ کسی باقی نمی ماند مگر اینکه از دین خارج می شد٬ این علما برترینِ مردم نزد خدای عزوجل هستند.
در این روایت وظیفه علمای دوران غیبت دعوت مردم به سوی امام عصر علیه السلام است و این کار با زنده نگه داشتن یاد ایشان و ذکر فضائل و مناقب و بیان احادیث در مورد امام عصر علیه السلام میسر می باشد.
۶- انتظار
از دیگر مهمترین آثار و لوازم معرفت امام زمان علیه السلام انتظار کشیدن فرج آن حضرت است.
امام صادق علیه السلام می فرماید:
هر کسی از شما شیعیان بمیرد در حالی که منتظر ظهور امام باشد مانند کسی است که با امام زمان علیه السلام در خیمه ایشان باشد،
بلکه مانند کسی است که با ایشان در راه خدا با دشمنان می جنگد،
بلکه مانند کسی است که همراه رسول خدا جهاد کرده و شهید شود.
اما این حالت تنها نصیب کسانی می شود که فهم و معرفت کاملی نسبت به امام علیه السلام دارند.
امام زین العابدین علیه السلام می فرماید:
اهل زمان غیبت او که به امامتش معتقد بوده و منتظر ظهورش هستند از مردم همه زمان ها برترند،
زیرا خداوند متعال چنان عقل و فهم و معرفتی داده که غیبت برای آنها به منزله دیدن حضوری شده است.
همچنین به امر نموده اند که شب و روز منتظر امر فرج امام زمان علیه السلام باشیم.
حال اگر یک شبانه روز از زندگی مرا به عنوان شیعه ی منتظر تصویربرداری کنند، در مقایسه با کسی که به امام زمان علیه السلام باور ندارد، آیا رفتارهای همراه با انتظار فرج در آن قابل مشاهده است؟
انتظار فرج تنها با جاری کردن دعای اللهم عجل لولیک الفرج بر زبان اتفاق نمی افتد، انتظار بایستی از قلب و روح من بجوشد و نتیجه آن در رفتار و گفتار من ظهور و بروز کند.
خدای متعال ما را از منتظران حقیقی امام غریبمان قرار دهد.
۷- دعاء
اهمیت دعا برای تعجیل فرج امام زمان علیه السلام
کسی که در انتظار ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام به سر می برد، بالاترین آرزویش در زندگی، فرج و گشایش امر آن امام منتظر است و بیشترین چیزی که او را می آزارد سختی ها و ناراحتی هایی است که در زمان غیبت به امام زمانش می رسد.
حتی خود امام زمان علیه السلام از لحظه ولادتش از خداوند متعال فرج خویش را طلب نموده است؛
جناب حکیمه خاتون عمه گرامی امام زمان علیه السلام، آن حضرت را پس از به دنیا آمدن مشاهده می کند که به سجده افتاده و انگشت سبابه را به سوی آسمان بلند کرده چنین می فرماید:
أشهَد أن لاالهَ الاالله…شهادت می دهم خدایی جز خدای یگانه نیست و شهادت می دهم که جد من رسول و فرستاده خداست و شهادت می دهم که پدرم امیرمومنان است،
سپس ادامه داد:
خدایا وعده ای که به من داده ای عملی ساز و زمین را بوسیله من پر از عدل و داد کن.
این کار سنت دیگر امامان نیز بوده است که برای فرج آن حضرت دعا می نمودند.
با توجه به آیات و روایات عقیده شیعه این است که امام علیه السلام بر اعمال و احوال همه آفریدگان خدا٬ چه در روی زمین و چه آسمان ها و هر جایی که باشند آگاهی دارد و در میان همه مخلوقات به مومنین عنایت و توجه خاصی دارد.
امیرالمؤمنين علیه السلام به رمیله فرمود:
ای رمیله! هیچ مومنی بیمار نمی شود مگر اینکه ما هم به خاطر بیماری او بیمار می شویم؛ و غمگین نمی شود مگر آن که ما هم در غم او غمگین می شویم؛ و…
رمیله می گوید سوال کردم آنها که در شرق و غرب دنیا هستند چطور!؟
امیرالمؤمنين علیه السلام فرمود:
هیچ مومنی در شرق و غرب دنیا از ما غائب نیست.
همچنین در توقیع امام زمان علیه السلام به شیخ مفید ره حضرت فرمود:
ما بر آنچه به شما می گذرد احاطه علمی داریم و هیچ یک از خبرهای شما از ما پوشیده نیست همیشه به یاد شما هستیم.
مهم این است که انسان این حقیقت را وجدان کند و این حضور فراگیر امام زمان علیه السلام را همه عرصه های زندگی دریابد که در این صورت٬ غیبت برای چنین شخصی به منزله مشاهده امام و حضور است.
آری حصول این حالت (احساس حضور امام زمان علیه السلام) از طریق معرفت عمیق و کامل نسبت به همه ارکان دین امکان پذیر است.
وظیفه یک منتظر واقعی نیز این است که دائما با حال زار و مانند شخص نگران و آرزومند٬ فرج آن حضرت را از خداوند متعال درخواست نماید.
همچنین اکنون بیش از هزار سال از زمان صدور دستور ویژه امام زمان علیه السلام خطاب به شیعیان در مورد تاکید بر دعای فرج می گذرد که فرمود:
أَكْثِرُوا اَلدُّعَاءَ بِتَعْجِيلِ اَلْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِكَ فَرَجُكُمْ
برای فرج من بسیار زیاد دعا کنید که گشایش امور شما در آن است.
٨- نصرت و یاری
بخش اول
خداوند یاری کننده خود را یاری می کند
در قرآن کریم می خوانیم: “إِن تَنصُرُواْ ٱللَّهَ يَنصُرۡكُمۡ وَ يُثَبِّتۡ أَقۡدَامَكُمۡ”
یعنی اگر خدا را یاری کنید خداوند شما را یاری می کند.
یا می خوانیم: “وَلَيَنصُرَنَّ ٱللَّهُ مَن يَنصُرُهُ”
خداوند متعال یاری کننده خود را یاری می کند.
می دانیم که خداوند متعال جسم نیست و نیازی به یاری ما ندارد.
در روایات متعددی بیان شده است که منظور از غضب و رضای خدا، غضب و رضای حجت های اوست، جنگ با خدا، جنگ با حجت های اوست، اطاعت از خدا همان اطاعت از حجت های اوست و همه این معانی در مورد خدا، هنگامی اتفاق می افتد که در مورد حجت او اتفاق بیافتد.
با توجه به این معیار کلی می توان گفت منظور از یاری خدا همان یاری حجت های خداست.
در حقیقت کسی که ائمه علیهم السلام را یاری کند، خداوند متعال را یاری کرده است.
پس وعده نصرت الهی شامل حال کسانی می شود که امامان خود را یاری کرده اند.
طبق بیان روایات ما به سه گونه باید امامان علیهم السلام را یاری کنیم:
نصرت قلبی
نصرت زبانی
نصرت یدی یا جوارحی
امروز که دوران امامت امام زمان علیه السلام است و آن حضرت در عالم امامت می کنند و همه امور عالم به دست ایشان است؛ با این که آن حضرت نیازی به نصرت ما ندارند، اما فرصت نصرت را در اختیار ما گذاشته اند تا خود را بالا کشیده و درجات کمال را طی کنیم.
امروز نیز مانند زمان امامان پیشین باید با قلب و زبان و دست مان امام زمان علیه السلام را یاری کنیم.
⭕️ نصرت با قلب: اعتقادات و دین مان را به خوبی از احادیث بیاموزیم، دوستان خدا را دوست بداریم، دشمنان خدا را دشمن بداریم
⭕️ نصرت با زبان: به دفاع از آن حضرت و اعتقادات شیعه پرداخته و تبلیغ امر امامت امام زمان علیه السلام نموده و یادش را در دل ها زنده کنیم و دعاگویان فرجش را زیاد کنیم
⭕️ نصرت با دست: به انجام واجبات دینی و ترک محرمات پرداخته، در حد توان مان مجالس ذکر امام زمان و اهل بیت علیهم السلام را بر پا نمائیم، به شیعیان شان خدمت کنیم و…
۸- نصرت و یاری / بخش دوم
خداوند یاری کننده خود را یاری می کند
حال با توجه به مقدمه مذکور در بخش اول به فراز هایی از فرمایشاتی که پیامبر و ائمه علیهم السلام در مواقع مختلف فرموده اند توجه کنیم:
١- رسول خدا صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر فرمود: من کنت مولاه فهذا علی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله
هر که من مولای اویم این علی مولای اوست خدایا دوستش را دوست بدار و دشمنش را دشمن بدار و هر که او را نصرت و یاری کرد نصرت و یاریش کن و هر که او را خوار نموده و تنها گذاشت خوار نما و به خود واگذار.
دعای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مستجاب است. بنابر این دعا، هر که امروز امیرالمومنین علیه السلام و ائمه هدی علیهم السلام و امام زمان علیه السلام را یاری کند، خداوند متعال او را یاری خواهد نمود و هر که آن حضرات را واگذارد، خدا نیز او را وا می گذارد.
٢- در روز عاشورا شکل نصرت کمی متفاوت بود؛ در آن روز شخص نصرت کننده بایستی شمشیر بدست و جان بر کف از امام حسین علیه السلام دفاع می کرد. امام حسین علیه السلام آن روز می فرمود: هل من ناصر ینصرنی؟ آیا نصرت و یاری کننده ای هست تا مرا نصرت و یاری کند؟
در عاشورا هم مسئله مهم “نصرت” مطرح بوده است.
٣- در زمان امام صادق علیه السلام، شکل نصرت این گونه بود که علوم آن حضرت را یاد بگیری و به دیگران یاد بدهی و از امامت آن حضرت و اعتقادات تشیع دفاع کنی،
لذا امام صادق علیه السلام هشام بن حکم را هنگامی که در سن نوجوانی بود به خاطر این که آن حضرت را نصرت می کرد، بسیار احترامش می نمود.
حضرت در مجلسی که بزرگان اصحابش حضور داشتند، هشام بن حکم را احترام کرده و در کنار خود نشانده و فرمود:
ناصرنا بقلبه و لسانه و یده
او با قلب (اعتقادات) و زبان (دفاع علمی) و دست (انجام واجبات و ترک محرمات) ما را یاری می کند.
آیا مدال افتخاری بالاتر از آنچه امام صادق علیه السلام به هشام بن حکم اعطاء نمود وجود دارد!؟
آیا ما نمی توانیم با “نصرتی” همچون هشام، امروز امام زمان مان را از خود راضی کنیم!؟
۹- احساس حضور
امام عصر علیه السلام به همه مومنان توجه دارند
